રક્ત ટપકતી સો સો ઝોળી

૧૮૯૭ માં ગુજરાતનાં ચોટીલા ગામમાં જન્મેલ ઝવેરચંદ મેઘાણી પચાસ વર્ષની વયે અવસાન પામ્યા. સૌરાષ્ટ્રની રસધાર કૃતિથી અત્યંત લોકપ્રિય બનેલ રાષ્ટ્રીય શાયર મેઘાણીની અમર કૃતિઓમાંની આ કૃતિથી બ્લોગ પર સાહિત્યયાત્રાની શરૂઆત કરું છું. Marie Ravenal de La Coste કૃત Somebody’s Darling નામના ગીતનું મેઘાણીએ કરેલું ગુજરાતી રૂપાંતર એટલે આ ગીત. આ ગીતના શબ્દો એટલા તો વીંધી નાખે એવા છે કે વાત નહીં. યુદ્ધભૂમિમાંથી લાશનો ખડકલો આવે છે તેમાં એક લાશ હજુ કોઈએ ઓળખી નથી એટલે એમનેમ પડી છે. એ પણ કોઈ માતાનો લાડકવાયો છે એ વ્યથા આ કાવ્યનું સંવેદનકેન્દ્ર બને છે.

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

રક્ત ટપકતી સો સો ઝોળી સમરાંગણથી આવે,
કેસરવરણી સમરસેવિકા કોમલ સેજ બિછાવે;
ઘાયલ મરતાં મરતાં રે! માતની આઝાદી ગાવે.

કોની વનિતા, કોની માતા, ભગિનીઓ ટોળે વળતી,
શોણિતભીના પતિ-સુત-વીરની રણશૈયા પર લળતી;
મુખથી ખમ્મા ખમ્મા કરતી માથે કર મીઠો ધરતી.

થોકે થોકે લોક ઊમટતા રણજોધ્ધા જોવાને,
શાબાશીના શબ્દ બોલતા પ્રત્યેકની પિછાને;
નિજ ગૌરવ કેરે ગાને જખમી જન જાગે અભિમાને.

સહુ સૈનિકનાં વહાલાં જનનો મળિયો જ્યાં સુખમેળો,
છેવાડો ને એક્લવાયો અબોલ એક સૂતેલો;
અણપૂછયો અણપ્રીછેલો કોઇનો અજાણ લાડીલો.

એનું શિર ખોળામાં લેવા કોઇ જનેતા ના’વી;
એને સીંચણ તેલ-કચોળા નવ કોઇ બહેની લાવી;
કોઇના લાડકવાયાની ન કોઇએ ખબર પૂછાવી.

ભાલે એને બચીઓ ભરતી લટો સુંવાળી સૂતી,
સન્મુખ ઝીલ્યાં ઘાવો મહીંથી ટપટપ છાતી ચૂતી;
કોઇનો લાડકવાયાની આંખડી અમૃત નીતરતી.

કોઇના એ લાડકવાયાનાં લોચન લોલ બિડાયાં,
આખરની સ્મ્રતિનાં બે આંસુ કપોલ પર ઠેરાયાં;
આતમ-દીપક ઓલાયો, ઓષ્ટનાં ગુલાબ કરમાયાં.

કોઇનાં એ લાડકડા પાસે હળવે પગ સંચરજો,
હળવે એનાં હૈયા ઊપર કર-જોડામણ કરજો;
પાસે ધૂપસળી ધરજો, કાનમાં પ્રભુપદ ઉચરજો!

વિખરેલી એ લાડકડાની સમારજો લટ ધીરે,
એને ઓષ્ટ-કપોલે-ભાલે ધરજો ક હુંબન ધીરે;
સહુ માતા ને ભગિની રે! ગોદ લેજો ધીરે ધીરે.

વાંકડિયા એ ઝુલ્ફાંની મગરૂબ હશે કો માતા,
એ ગાલોની સુધા પીનારા હોઠ હશે બે રાતા;
રે! તમ ચુંબન ચોડાતાં પામશે લાડકડો શાતા.

એ લાડકડાની પ્રતિમાનાં છાનાં પૂજન કરતી,
એની રક્ષા કાજે અહર્નિશ પ્રભુને પાયે પડતી;
ઉરની એકાંતે રડતી વિજોગણ હશે દિનો ગણતી.

કંકાવટીએ આંસુ ધોળી છેલ્લું તિલક કરતાં,
એને કંઠ વીંટાયાં હોશે કર બે કંકણવંતા;
વસમાં વળામણાં દેતાં બાથ ભીડી બે પળ લેતાં.

એની કૂચકદમ જોતી અભિમાન ભરી મલકાતી,
જોતી એની રૂધિર – છલક્તી ગજગજ પ્હોળી છાતી;
અધબીડ્યાં બારણિયાંથી રડી કો હશે આંખ રાતી.

એવી કોઇ પ્રિયાનો પ્રીતમ આજ ચિતા પર પોઢે,
એકલડો ને અણબૂઝેલો અગન-પિછોડી ઓઢે;
કોઇના લાડકવાયાને ચૂમે પાવકજ્વાલા મોઢે.

એની ભસ્માંકિત ભૂમિ પર ચણજો આરસ-ખાંભી,
એ પથ્થર પર કોતરશો નવ કોઇ કવિતા લાંબી;
લખજો: ‘ખાક પડી આંહી કોઇના લાડકવાયાની’.

– ઝવેરચંદ મેઘાણી

=====================
For the reference of our readers, here’s
original song : “Somebody’s Darling” by
Marie Ravenal de la Coste and John Hill Hewitt
=======================
Into the ward of the clean white-washed halls
Where the dead slept and the dying lay,
Wounded by bayonets, sabers and balls
Somebody’s darling was borne one day.
Somebody’s darling so young and brave
Wearing still on is sweet yet pale face;
Soon to be hid in the dust of the grave
The lingering sight of his boyhood’s grace

chorus:
Somebody’s darling, somebody’s pride
Who’ll tell his mother where her boy died?

Matted and damp are his tresses of gold,
Kissing the snow of that fair young brow;
Pale are the lips of most delicate mold,
Somebody’s darling is dying now.
Back from his beautiful purple-veined brow,
Brush off the wandering waves of gold;
Cross his white hands on his broad bosom now,
Somebody’s darling is still and cold.

Give him a kiss, but for Somebody’s sake,
Murmur a prayer for him, soft and low;
One little curl from his golden mates take,
Somebody’s pride they were once, you know;
Somebody’s warm hand has oft rested there,
Was it a mother’s so soft and white?
Or have the lips of a sister, so fair,
Ever been bathed in their waves of light?

Somebody’s watching and waiting for him,
Yearning to hold him again to her breast;
Yet, there he lies with his blue eyes so dim,
And purple, child-like lips half apart.
Tenderly bury the fair, unknown dead,
Pausing to drop on his grave a tear;
Carve on the wooden slab over his head,
“Somebody’s darling is slumbering here.”

COMMENTS (15)
Reply

Is it possible that we can listen this?

Reply

God bless your family and your bhabhi.
It was god grace that she got survived.
Happy birthday to Mitixa.

Reply

Belated happy birthday, bhabhi.
May God bless you, Atulbhai, Ved and your parents with many more years of life until you meet your ultimate goal.

I was looking for this and many other Gujarati poems, gazals and songs. The website is a great contribution to our mother tongue.

Reply

આ કાવ્યના રાગના ઘણાં પદો ગાયા છે. અરે! એ પદો ગાવા માટે રાગ કયો ? તો તે માટે નોંધ લખતા કે આ પદનો રાગ ‘રક્ત ટપકતી…’ છે. તમારો ખૂબ આભાર કે આજે આ કાવ્યના શબ્દો જાણવા મળ્યા.

Reply

Thank you very much for providing these wonderful gujarati songs for free. Living in australia, I started forgetting these songs, now I will never. Thanks once again for joining me back to my soil and soul.

Reply

fantastic job yaar!

Reply

I had heard this song 60 years ago in Ahmadabad and i distinctly remember that it brought lots of tears to my eyes. I am experiencing the same feelings today. Some songs & writers of such masterpieces are immortal. Outstanding contribution.

Oh, what a wonderful, soul stirring lyrics. It has been long time since I have heard this song, it is truly an experience to hear this, and all I can say is thank you.

Reply

I definitely enjoy this awesome post.

Before 70 years, my mother has won a prize for singing this at a school function at Bagasara. She also guided my sister to sing this at a school level contest at Porbandar and she too won the prize before 40 years ! I have heard Shri Praful Dave singing this song on some national day but it was incomplete without tears in the eyes. I pray Almighty to give me such a voice to sing this aloud for my whole life with non-stop flow of tears for the sacrifices of all known / unknown.

Reply

This song feel us proud even in the worst time of present politics.

તમારી આ સાઈટ મને બહુ ગમે છે અને મને મદદરુપ થાય છે. આભાર for www. mitixa.com

Reply

It is so nice to have your web site handy in any occasion to have comfort and support. I can find almost anything .

Reply

Good.. wonderful

Leave a Comment

Comment (required)

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Name (required)
Email (required)