વીજળીને ચમકારે
વીજળીને ચમકારે મોતીડા પરોવો રે પાનબાઈ….આ એક પંક્તિથી ગુજરાતી સંતસાહિત્યમાં ઝબકારો કરનાર ગંગા સતી અને પાનબાઈનું નામ ગુજરાતીઓ માટે અજાણ્યું નથી. ભાવનગરના રાજપરા ગામમાં જન્મનાર ગંગાના લગ્ન સમળિયાના ગિરાસદાર કહળસંગ સાથે થયા હતા. લગ્ન વખતે તે કાળની રાજપૂત પરંપરા પ્રમાણે પાનબાઈ નામની કન્યાને સેવિકા તરીકે સાથે મોકલવામાં આવી હતી. લગભગ સમાન ઉંમરની પાનબાઈ ગંગાસતીને માટે અધ્યાત્મપંથની સહયાત્રી બની.
પ્રસ્તુત પદમાં ગંગાસતી માનવજીવનને વીજળીના ચમકારાની ઉપમા આપે છે. જેમ વીજળીનો ચમકારો ક્ષણિક હોય છે તેમ જીવન પણ ક્ષણિક છે. એમાં ઈશ્વરના નામનું મોતી પરોવવાનું છે. જો એ તક ચૂકી ગયા તો વીજળી થયા પછી અંધારું થઈ જાય એમ મૃત્યુ આવી પહોંચશે. વળી ભજનમાં ઉલ્લેખ છે કે એકવીસ હજાર છસ્સો કાળ ખાશે. તો એની પાછળ વૈજ્ઞાનિક ગણતરી છે. સામાન્ય રીતે આપણે દર મિનિટે 15 શ્વાસોશ્વાસ લેતા હોઈએ છીએ. તો આ ગણત્રી પ્રમાણે એક દિવસના 21,600 શ્વાસોશ્વાસ થાય. એટલે કે કાળ એ રીતે સમયને ખાઈ રહ્યો છે. અને આમ જ એક દિવસ શ્વાસ બંધ થઈ જશે એથી હરિનામનું મોતી પરોવી લેવાનું છે.
[ ફિલ્મ: ગંગા સતી (1979) ]
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
વીજળીને ચમકારે મોતીડાં પરોવો રે પાનબાઇ !
નહિતર અચાનક અંધારા થાશે જી;
જોત રે જોતાંમાં દિવસો વહી રે ગયા પાનબાઇ !
એકવીસ હજાર છસોને કાળ ખાશે જી … વીજળીને ચમકારે
જાણ્યા રે જેવી આ તો અજાણ છે રે વસ્તુ પાનબાઇ !
અધૂરિયાને નો કે’વાય જી,
ગુપત રસનો આ ખેલ છે અટપટો,
આંટી મેલો તો સમજાય જી … વીજળીને ચમકારે
મન રે મૂકીને તમે આવો રે મેદાનમાં પાનબાઇ !
જાણી લીયો જીવ કેરી જાત જી;
સજાતિ વિજાતિની જુગતિ બતાવું ને,
બીબે પાડી દઉં બીજી ભાત જી … વીજળીને ચમકારે
પિંડ રે બ્રહ્માંડથી પર છે ગુરુ પાનબાઇ !
તેનો રે દેખાડું તમને દેશજી,
ગંગા રે સતી એમ બોલિયાં રે સંતો,
ત્યાં નહિ માયાનો જરીયે લેશ જી … વીજળીને ચમકારે
- ગંગા સતી
November 5th, 2008 at 11:04 am
આ પદ ખૂબ સરસ છે. અને લખાણ પણ ખૂબ સરસ છે.
November 5th, 2008 at 6:21 pm
સુંદર……….
મીરાંનો વખ કટોરો રાધાનું એક આંસુ
વીજળીને ચમકારે પાનબાને પા”શું
November 6th, 2008 at 12:35 am
ઘણા વખતથી સાંભળવાની ઈચ્છા પૂરી થઈ! ધન્યવાદ.
November 7th, 2008 at 3:17 am
સુંદર ભજનનું સરસ રસ દર્શન
March 28th, 2009 at 10:42 pm
મારી પણ ઘણા વખતની ઈચ્છા પૂરી થઈ. ધન્યવાદ.
April 5th, 2009 at 4:04 pm
જીવનની ક્ષણિકતા ને જાણ્યા એજ આભાર.
July 29th, 2009 at 3:44 pm
ભારત દેશની ગરીમા એટલે પાનબાઈ. માત્ર પાનબાઈનુ એક ભજન જ માનવીને માણસ બનાવવા માટે પર્યાપ્ત છે.
રમેશભાઈ ચાપાનેરી
May 13th, 2010 at 2:13 pm
Excellent. Writeup is informative and gives brief history. All are not aware abt the history. liked very much
August 19th, 2010 at 12:08 pm
સરસ . ગમ્યુ. આભાર.
વિષ્ણુપ્રસાદ
October 23rd, 2010 at 11:19 am
ગમ્યું .. આભાર.